ممکن است گاهی برایتان پیش آمده باشد که احساس کنید صداهایی را می شنوید که وجود خارجی ندارند و یا در افکار، گفتار و احساسات خود با مشکلاتی مواجه شوید که قبلاً برایتان وجود نداشته اند. این اختلالات، برخی از نشانه های بیماری اسکیزوفرنی هستند؛ البته دلایل دیگری غیر از بیماری Schizophernia وجود دارند که می توانند این مشکلات را برای شما به وجود آورند.
ما در این مطلب به طور کامل بیماری اسکیزوفرنی را برای شما شرح خواهیم داد تا با علل و نشانه های این بیماری بیشتر آشنا شوید و پی ببرید که آیا ممکن است به بیماری اسکیزوفرنی مبتلا شده باشید یا نه؟ علاوه بر این، شناخت روش های درمان به شما کمک می کند تا در صورت ابتلا به این بیماری، به بهبود سریعتر سلامتی خود کمک کرده و از اثرات مخرب این بیماری بر زندگی خود جلوگیری کنید.
بیماری اسکیزوفرنی (Schizophernia) چیست؟
بیماری اسکیزوفرنی ترکیبی از دو واژه اسکیزو(گسیختگی) و فرنی(ذهن و روان) است و در لغت به معنای گسیختگی ذهن و روان می باشد. در واقع بیماری اسکیزوفرنی نوعی اختلال در تفکر و ادراک است که در آن مغز نمی تواند اطلاعات و اتفافات را به درستی پردازش کند و در نتیجه فرد در تشخیص خیال از واقعیت (هذیان و توهم) ناتوان شده و روان پریشی رخ می دهد. سایکوز یا روان پریشی یکی از ویژگی های اصلی اسکیزوفرنی است که البته در چندین اختلال روانپزشکی دیگر هم وجود دارد.
در سال 2021 تقریباً 23 میلیون نفر در سراسر جهان به اسکیزوفرنی مبتلا بوده اند و متاسفانه آمار نشان می دهد که این روند رو به افزایش است. بیماری اسکیزوفرنی در مردان شایع تر از زنان بوده و بیشتر در سنین پایین‌تر تشخیص داده می‌شود. این بیماری ناتوان کننده، بار سنگینی بر دوش بیماران و جامعه می گذارد و اثرات فاجعه بار آن در حوزه های آموزشی، پزشکی و مشاغل دیگر به شدت احساس می شود.
طول عمر بیماران اسکیزوفرنی
بر اساس گزارش اخیر انجمن اسکیزوفرنی، اسکیزوفرنی به عنوان پرهزینه ترین بیماری روانی در سال 2020، 281.6 میلیارد دلار هزینه داشته است. طول عمر بیماران اسکیزوفرنی در مقایسه با انسان های معمولی کمتر است و آن ها در معرض خطر بیشتری برای مرگ هستند. جالب اینجاست که اغلب مرگ و میرها به دلیل شرایط جسمی مانند بیماری های قلبی عروقی، متابولیک و عفونی اتفاق می افتد.
علائم اسکیزوفرنی
علائم اسکیزوفرنی عموماً بیانگر مشکلاتی در افکار، رفتار، ادراک و احساسات هستند که شدت و نوع آن ها از فردی به فرد دیگر متفاوت است و بسته به اینکه بیماری چقدر خوب مدیریت شود، علائم اسکیزوفرنی می توانند دائمی یا دوره ای باشند. این علائم را می توان به 4 بخش تقسیم کرد:
- علائم مثبت: علائم روان پریشی مانند: توهمات شنیداری (صداها) و هذیان (باورهای نادرست ثابت) و اختلال در تفکر
- علائم منفی: کاهش دامنه عاطفی، فقر گفتار، و از دست دادن علایق و انگیزه
- علائم شناختی: نقایص عصبی شناختی مانند: کم شدن حافظه، ضعف در عملکردهای اجرایی و روابط بین فردی
- علائم خلقی: شادی و ناراحتی اسکیزوفرن ها به گونه ای است که قابل درک نبوده و آن ها اغلب افسرده هستند.
چه عواملی می توانند باعث بروز بیماری اسکیزوفرنی شوند؟
دلایل مختلفی وجود دارند که می توانند باعث بروز بیماری اسکیزوفرنی شوند و زندگی فرد بیمار را مختل کنند. به طور کلی این بیماری ناشی از عوامل ژنتیکی، شخصی و محیطی است و برای هر فرد متفاوت است. برخی از مهمترین علل بروز بیماری اسکیزوفرنی:
- رویدادهای استرس زا در زندگی مانند بیکاری، از دست دادن عزیزان، مشکلات مالی
- مصرف مواد مخدر و الکل به ویژه در دوره نقاهت بیماری اسکیزوفرنی، احتمال بازگشت علائم این بیماری را افزایش می دهد.
- عامل وراثت و برخی ژن ها نیز ممکن است احتمال بروز بیماری اسکیزوفرنی را افزایش دهند.
- تغییرات در ساختار مغز و عدم تعادل بین انتقال دهنده های عصبی خاص، از جمله دوپامین و سروتونین، می تواند یکی از دلایل اسکیزوفرنی باشد.
تشخیص اسکیزوفرنی
برای رعایت معیارهای تشخیص اسکیزوفرنی بر اساس کتاب راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا منتشر شده است، بیمار باید حداقل 2 مورد از علائم اسکیزوفرنی که در زیر ذکر شده را به طور مداوم و دست کم 6 ماه تجربه کرده باشد و حتماً یکی از آنها باید توهم، هذیان یا گفتار نامنظم باشد. به عنوان نمونه، یک صدای واحد که نظرات مداومی در مورد افکار و اعمال شما ارائه می دهد، یا صداهایی که با یکدیگر صحبت می کنند، کافی است. برخی از نشانه های تشخیصی بیماری اسکیزوفزنی:
- توهم: دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارند.
- هذیان : باورهای اشتباه که به راحتی از طرف دیگران رد می شوند، مانند اینکه فکر می کنید قدرت های فوق العاده ای دارید، یک فرد مشهور هستید یا افرادی که قصد دارند شما را بگیرند.
- گفتار نامنظم : استفاده از کلمات و جملاتی که معنا و مفهومی ندارند.
- رفتار عجیب: رفتار عجیب و غریب یا تکراری، مانند راه رفتن در دایره یا نوشتن همیشه، یا نشستن کاملاً ثابت و ساکت برای ساعت ها متوالی.
- گوشه گیر و بی روح: عدم نشان دادن احساسات یا انگیزه یا عدم علاقه به فعالیت های عادی روزانه.
البته باید توجه شود که اختلالات فکری و رفتاری مبتنی بر عوامل ارگانیک و یا دیگر اختلالات سلامت روان، با اختلال اسکیزوفزنی اشتباه گرفته نشوند. برای اجتناب از این سردرگمی، قبل از تشخیص و تأیید بیماری اسکیزوفرنی بر اساس علائم فوق، باید معاینات پزشکی و غربالگری مواد مخدر انجام شود. عوارض داروها، مسمومیت با مواد مخدر، سندرم های ترک دارو و بیماری های پزشکی عمومی از جمله عوامل غیر روانی هستند که باعث هذیان و روان پریشی می شوند. علاوه بر این برخی از اختلالات روانی نیز هستند که علائم مشابه با علائم اسکیزوفزنی دارند؛ مانند:
- افسردگی
- استرس بعد از سانحه (PTSD)
- اختلال دو قطبی
- اختلال شخصیت مرزی
نقل قول:
Schizophrenia is a serious brain disorder that can affect a person’s thoughts, feelings, and actions. While symptoms may vary in type and severity, they often include delusions and auditory hallucinations.
اسکیزوفرنی یک اختلال مغزی جدی است که می تواند بر افکار، احساسات و اعمال فرد تأثیر بگذارد. در حالی که علائم ممکن است از نظر نوع و شدت متفاوت باشد، اغلب شامل هذیان و توهمات شنوایی است.
منبع: everydayhealth.com
شرح حال یک بیمار اسکیزوفرنی
شرح حال بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی معمولاً شامل بررسی دقیق علائم، سابقه بیماری، و تأثیر آن بر زندگی بیمار است. نمونه‌ای از یک شرح حال می‌تواند به صورت زیر باشد:
شکایت اصلی:
بیمار با شکایت از “شنیدن صداهای غیرواقعی” و “احساس تعقیب شدن” توسط افراد ناشناس مراجعه کرده است.
سابقه فعلی بیماری:
علائم اسکیزوفرنی بیمار از حدود 2 سال پیش به‌صورت تدریجی آغاز شده است. ابتدا با کاهش عملکرد تحصیلی و اجتماعی، سپس کناره‌گیری از دوستان و خانواده و کاهش شدید انگیزه برای انجام کارهای روزمره همراه بود.
طی 6 ماه اخیر، بیمار مدعی است که صداهایی می‌شنود که به او توهین می‌کنند و گاهی دستورات مخربی می‌دهند. او همچنین معتقد است که هم‌دانشگاهی‌های سابقش او را تعقیب می‌کنند و قصد آسیب به او دارند. بیمار احساس بی‌اعتمادی شدید به خانواده دارد و گاهی می‌گوید که والدینش با “دشمنان” همکاری می‌کنند.
سابقه پزشکی و خانوادگی:
- بیماری‌های قبلی: سابقه قابل‌توجهی از بیماری جسمی ندارد.
- سابقه خانوادگی: پدر بیمار در سنین جوانی دچار علائم مشابه (شک و بدبینی) شده است، اما هیچ‌گاه تشخیص رسمی دریافت نکرده است.
- داروها: هیچ داروی خاصی مصرف نمی‌کرده است.
علائم روان پزشکی:
- توهمات شنیداری: شنیدن صداهایی که دیگران آنها را نمی‌شنوند.
- هذیان: باورهای نادرست مانند تعقیب شدن یا همکاری والدین با دشمنان.
- کناره‌گیری اجتماعی: اجتناب از حضور در جمع و کاهش تعامل با خانواده و دوستان.
- کاهش انگیزه: ترک تحصیل و عدم تمایل به انجام کارهای روزمره.
- تغییرات رفتاری: بی‌توجهی به بهداشت شخصی و رفتارهای غیرعادی.
آیا اسکیزوفرنی قابل درمان است؟
افراد مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی نیاز به درمان مادام العمر دارند؛ اما هرچه درمان زودتر شروع شود، شانس بهبودی و افزایش کیفیت زندگی آنها بیشتر است. اسکیزوفرن ها با حمایت اطرافیان و درمان پزشکان می توانند تأثیر این بیماری بر سلامتی و زندگی خود را مدیریت کنند. در بسیاری از موارد، افراد مبتلا به اسکیزوفرنی می توانند اهداف خود را دنبال کرده، روابط سالمی داشته باشند، شغل خود را حفظ کنند و اعضای سازنده جامعه خود باشند. برای درمان بیماری اسکیزوفرنی از هر دو روش دارو درمانی و روان درمانی استفاده می شود.
درمان اسکیزوفرنی معمولاً ترکیبی از دارو درمانی، روان درمانی و درمان‌های اجتماعی است. داروهای ضد روان‌پریشی نقش مهمی در کنترل علائم مثبت دارند، اما برای درمان کامل به یک رویکرد جامع نیاز است.
نکته مهم: علائم اسکیزوفرنی یک بیماری پیچیده است و هر فرد مبتلا به آن ممکن است علائم و پاسخ‌های درمانی متفاوتی داشته باشد. بنابراین، تشخیص و درمان دقیق توسط یک متخصص روانپزشکی بسیار مهم است
درمان دارویی
داروها ی مختلفی هستند که برای کنترل و کاهش علائم این بیماری در کنار روش های درمان روانی به کار گرفته می شوند. البته هیچ داروی ضد روان پریشی مخصوص اسکیزوفرنی وجود ندارد. کلوزاپین موثرترین دارو است اما برای شروع درمان توصیه نمی شود. برخی از داروهای ضد افسردگی و ضد اضطراب نیز به بهبود این بیماری کمک می کنند.
درمان روانی
در حال حاضر جهت گیری این نوع درمان بر مبنای بهبودی فرد بیمار است. این شیوه درمان برای روند رو به بهبود فرد مبتلا بسیار ضروری است. برخی از بهتربن روش های درمان روانی شامل موارد زیر است:
- آموزش مهارت های اجتماعی و برقراری ارتباط با دیگران
- خانواده درمانی
- هنر درمانی
- درمان شناختی رفتاری
- اشتغال پاره وقت
بیشتر بخوانید: بهترین دکتر روانپزشک و متخصص اعصاب و روان
علاوه بر دارو درمانی و روان درمانی، روش های خود مراقبتی نیز می تواند درمان بیماری اسکیزوفرنی را آسان تر کرده و با کاهش اضطراب، افسردگی و خستگی به بیمار کمک کند تا کیفیت زندگی بهتری داشته باشد و فعال تر و مستقل تر عمل کند. برخی از روش های خود مراقبتی اسکیزوفرنی:
- حفظ سلامت جسمی و روانی خوب
- پیشگیری از بیماری یا حوادث
- مقابله موثر با بیماری های جزئی
عوامل موثر در موفقیت درمان
- نوع درمان: انتخاب روش درمان مناسب (دارو درمانی، روان درمانی، توان‌بخشی) بر اساس شدت بیماری و ویژگی‌های فردی بیمار بسیار مهم است.
- پایداری در درمان: ادامه درمان به صورت منظم و پیگیری توصیه‌های پزشک، نقش مهمی در موفقیت درمان دارد.
- حمایت خانواده و جامعه: حمایت خانواده و دوستان، نقش موثری در بهبود وضعیت بیمار و کاهش عود بیماری دارد.
انواع اسکیزوفرنی
در گذشته پزشکان متخصص سلامت و روان، اسکیزوفرنی را به گروه های زیر تقسیم بندی می کردند که هر کدام شامل نشانه ها و شیوه های درمانی مشخص بود:
- پارانوئید: شایع‌ترین نوع است و با توهمات تعقیب و تهدید، افکار بدبینی و مشکوک شدن به دیگران مشخص می‌شود.
- کاتاتونیک : با اختلالات حرکتی شدید مانند بی‌حرکتی، هیجان‌زدگی یا حالت مومیایی مشخص می‌شود.
- بی نظم یا آشفته : با گفتار نامنظم، رفتار نامنظم و هیجانات ناپایدار مشخص می‌شود.
- باقی مانده یا نوع ساده: با کاهش تدریجی در عملکرد اجتماعی و عاطفی مشخص می‌شود.
- تمایز نیافنه: در این نوع، علائم کاملاً با هیچ یک از انواع فوق مطابقت ندارند.
اما از آنجا که این دسته بندی مفید نبود، در بروزرسانی جدید کتابچه راهنمای متخصصان سلامت و روان در سال 2013 از این تقسیم بندی استفاده نشده و از اسکیزوفرنی به عنوان یک اختلال طیفی صحبت می شود که شامل همه زیرگروه های قبلی است.
این اختلالات روانی به یکدیگر مرتبط هستند و علائم مشترکی دارند. آن ها بر حس واقعی بیمار تأثیر گذاشته و طرز فکر، احساس و عمل او را تغییر می دهند. البته ممکن است پزشکان اسکیزوفرنی را بر اساس علامت اصلی بیمار دسته بندی کنند تا تشخیص واضح تر شود. اما به جای اینکه به او بگویند”اسکیزوفرنی پارانوئید” دارد، برای مثال می‌گویند که “اسکیزوفرنی همراه با پارانویا” دارد. برای آشنایی بیشتر با بیماری اسکیزوفرنی پیشنهاد می شود فیلم ذهن زیبا را ببینید.
امروزه، تاکید بر علائم مثبت، منفی و شناختی است:
- علائم مثبت: علائمی هستند که به عملکرد طبیعی اضافه می‌شوند، مانند توهم، هذیان، گفتار نامنظم و رفتارهای عجیب.
- علائم منفی: علائمی هستند که منجر به کاهش عملکرد طبیعی می‌شوند، مانند بی‌علاقگی، کاهش گفتار، از دست دادن لذت و انزوای اجتماعی.
- علائم شناختی: علائمی هستند که مربوط به اختلال در تفکر، حافظه، توجه و حل مسئله هستند.
بیشتر بخوانید: چه کسانی به روانپزشک نیاز دارند؟
اسکیزوفرنی در کودکان
اسکیزوفرنی در دوران کودکی یک اختلال روانپزشکی شدید است که قبل از 13 سالگی کودک شروع می شود. اسکیزوفرنی در کودکان علائمی مانند بزرگسالان ایجاد می کند؛ این علائم شامل تأخیرهای اجتماعی و رشدی، هذیان، توهم، گفتار و حرکات نامرتب، و کاهش انگیزه و توانایی کودک در احساس و ابراز احساسات می باشد.
در نتیجه، او ممکن است در بسیاری از بخش های زندگی روزمره و روابط خود( با خانواده، دوستان، همکلاسی ها و معلمان) دچار مشکل شود یا ممکن است به گونه ای رفتار کند که به خود یا دیگران آسیب برساند. اسکیزوفرنی دوران کودکی بسیار نادر است. از هر 10000 کودک 1 نفر مبتلا به اسکیزوفرنی دوران کودکی است. کارشناسان معتقدند عوامل بسیاری در بروز اسکیزوفرنی کودکان دخیل هستند که مهمترین آن ها شامل موارد زیر است:
- ژنتیک
- اختلال رشد مغزی قبل از تولد
- عفونت های ویروسی
- عوارض زایمان
تشخیص علائم اسکیزوفرنی در کودکان دشوار است. بسیاری از کودکان سالم دچار توهم یا هذیان می شوند. به عنوان مثال، یک کودک خردسال ممکن است با یک دوست خیالی صحبت کند که این یک کار طبیعی است. علاوه بر این، شرایط مختلفی می تواند منجر به علائم روان پریشی شود، از جمله بیماری های پزشکی و روانپزشکی دیگر.
مقایسه اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی
اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی دو اختلال روانی جدی هستند که با علائم و علل متفاوتی همراه هستند. هر دو این اختلالات می‌توانند زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهند، اما شناخت تفاوت‌های آنها برای تشخیص و درمان دقیق بسیار مهم است.
| ویژگی | اسکیزوفرنی | اختلال دو قطبی |
| تعریف | یک اختلال روانی مزمن است که با از دست دادن ارتباط با واقعیت، اختلال در تفکر، ادراک و رفتار مشخص می‌شود. | یک اختلال خلقی است که با نوسانات شدید خلقی، از افسردگی شدید تا شیدایی، مشخص می‌شود. |
| علائم اصلی | توهمات، هذیان، گفتار نامنظم، رفتارهای عجیب و غریب، کاهش انگیزه، مشکلات شناختی | نوسانات شدید خلقی (افسردگی شدید و شیدایی)، تغییرات انرژی، تغییرات در خواب، رفتارهای پرخطر در دوره شیدایی |
| علت | ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی | ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی |
| درمان | داروهای ضد روان‌پریشی، روان‌درمانی، توان‌بخشی | داروهای تثبیت‌کننده خلق، روان‌درمانی |
| پیش آگاهی | با درمان مناسب، بسیاری از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی می‌توانند زندگی مستقلی داشته باشند، اما ممکن است نیاز به درمان طولانی‌مدت داشته باشند. | با درمان مناسب، می‌توان نوسانات خلقی را کنترل کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. |
درمان اسکیزوفرنی با پیوند سلول های بنیادی
درمان اسکیزوفرنی با سلول های بنیادی یک زمینه تحقیقاتی نوظهور است که نویدبخش رسیدگی به اختلال عملکرد عصبی زمینه ای مرتبط با این بیماری روانی ناتوان کننده است. یکی از نظریه های اسکیزوفرنی این است که این بیماری از ترکیبی از ژنتیک و عوامل محیطی که رشد و عملکرد مدارهای عصبی را مختل می کنند، به وجود می آید. انواع مختلفی از سلول های بنیادی وجود دارند که می توان از آن ها برای درمان اسکیزوفرنی استفاده کرد. یک رویکرد استفاده از سلول های بنیادی پرتوان القایی (iPSCs) است که از سلول های خود بیمار تولید می شوند و می توانند به انواع مختلف سلول های عصبی تمایز یابند.
سخن پایانی
بیماری اسکیزوفرنی یکی از اختلالات مغزی شدید است و اگر به موقع درمان نشود، بیمار علاوه بر سلامتی ممکن است شغل و ارتباطات خود را نیز از دست بدهد که این مسائل به شدت بر روی کیفیت زندگی او تأثیر منفی خواهند گذاشت.
اگر شما به این بیماری مبتلا هستید و یا در اطرافیان خود کسی را می شناسید که از مشکلات ناشی از این اختلال رنج می برد، بهتر است تا دیر نشده برای درمان این بیماری اقدام کرده و برای بهبود سلامت روان خود از یک روانپزشک متخصص کمک بگیرید. دکتر مهرناز جلالیان لرکی روانپزشک، یکی از بهترین متخصص های اعصاب و روان در گروه پزشکی ویستان است و تجربه های موفق بسیاری در تشخیص و درمان بیماران اسکیزوفرنی داشته است.
سوالات متداول
1. چه عواملی باعث اسکیزوفرنی می‌شوند؟
- علل دقیق این بیماری هنوز مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، بیوشیمیایی و محیطی می‌تواند در بروز آن نقش داشته باشد.
2. آیا اسکیزوفرنی قابل درمان است؟
- اسکیزوفرنی درمان‌پذیر نیست، اما با درمان مناسب می‌توان علائم را کنترل کرد. درمان معمولاً شامل داروهای ضد روان‌پریشی و روان‌درمانی است.
3. چگونه می‌توان به فرد مبتلا به اسکیزوفرنی کمک کرد؟
- حمایت عاطفی، تشویق به درمان و فراهم آوردن یک محیط امن و آرام می‌تواند به فرد کمک کند. همچنین، آموزش درباره این بیماری برای خانواده و دوستان نیز مهم است.
4. آیا اسکیزوفرنی خطرناک است؟
- افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است در برخی موارد رفتارهای خطرناک از خود نشان دهند، اما بیشتر آنها خطرناک نیستند و می‌توانند با درمان مناسب به زندگی عادی بازگردند.
5. چگونه می‌توان از بروز اسکیزوفرنی جلوگیری کرد؟
- در حال حاضر، هیچ راهی برای جلوگیری قطعی از بروز اسکیزوفرنی وجود ندارد. اما مدیریت استرس، حمایت اجتماعی و درمان زودهنگام علائم می‌تواند به کاهش خطر کمک کند.
بیماران اسکیزوفرنی چند سال عمر می کنند ؟
با سلام به شما دوست عزیز – طول عمر بیماران اسکیزوفرنی به عوامل زیادی از جمله سابقه بیماری خانوادگی ،عواملی که باعث این بیماری شده، زمان تشخیص بیماری و مهم تر از همه زمان شروع درمان بیماری بستگی دارد. هر چه زودتر این بیماری تشخیص داده شود و درمان آن سریع تر شروع شود کیفیت عمر بیماران بالاتر می رود.